Czym jest arteterapia?

ARTETERAPIA

Wiele przeprowadzonych badań i analiz nad leczniczym działaniem sztuki na człowieka doprowadziło do wyodrębnienia samodzielnej dyscypliny naukowej - arteterapii. W ramach arteterapii, terapeuci posługują się różnymi formami i metodami pomocy terapeutycznej z wykorzystaniem sztuki. Terapia poprzez sztukę ma zastosowanie we wszystkich działaniach o charakterze terapeutycznym, wychowawczym, profilaktycznym oraz edukacyjnym. Terapia ta ukierunkowana jest na elementarną potrzebę człowieka, czyli twórczość.

 

Arteterapia - definicja

Literatura światowa podaje wiele różnych definicji arteterapii. W Polsce również jest ich nie mało. Etymologia tego wyrazu oznacza arte - łacińskie słowo określające wykonanie czegoś 'doskonale, po mistrzowsku' i pochodzi od słowa ars - 'sztuka'. Pojęcie 'terapia' z greckiego oznacza 'opiekować się, oddawać cześć', a w szerszym kontekście oznacza leczenie.

Według W. Szulc: 'Pojęcie arteterapia w szerokim znaczeniu obejmuje muzykoterapię, choreoterapię, biblioterapię oraz działania terapeutyczne przy pomocy teatru, filmu, sztuk plastycznych, takich jak malarstwo, rzeźba, grafika. W węższym znaczeniu arteterapia jest wykorzystaniem technik plastycznych i ich wytworów w terapii i diagnozowaniu zaburzeń psychicznych i emocjonalnych. Arteterapia ma również zastosowanie u ludzi zdrowych, ale nieprzystosowanych, konfliktowych, jako metoda odprężenia, uwalniająca od nadmiaru napięć.'

M. Kulczycki definiuje arteterapię jako 'układ poglądów i czynności ukierunkowanych na otrzymanie lub podnoszenie jakości życia ludzi przy pomocy szeroko rozumianych dzieł sztuki i uprawiania sztuki'.

Według W. Karolaka arteterapia to 'terapia przez sztukę', to także 'terapia przez twórczość' lub 'twórcza terapia'.

Mimo mnogości i różnorodności definicji należy zwrócić uwagę iż jest to działalność planowana, wielopłaszczyznowa i rozłożona w czasie. Działalność ta oparta jest na muzycznej, plastycznej, technicznej lub manualnej aktywności jednostki.

Funkcje arteterapii:

  • Edukacyjna
  • Komunikacyjna (interpersonalna, intrapersonalna)
  • Sprzyjająca samorealizacji
  • Osobotwórcza (ekspresyjna-katharsis, kompensacyjna, poznawcza)

Cele arteterapii:

  • Pobudzanie wszechstronnego rozwoju dzieci
  • Stwarzanie możliwości do indywidualnych wypowiedzi za pomocą środków artystycznych
  • Podnoszenie poziomu samookceptacji
  • Rozładowanie negatywnych emocji, napięć, doznań, niepowodzeń, frustracji i agresji
  • Uaktywnienie i otwarcie się dziecka, mającego problemy w nawiązywaniu kontaktów społecznych
  • Diagnoza pozwalająca rozpoznać potrzeby emocjonalne, rozwojowe i możliwości dzieci
  • Relaksacja i odprężenie organizmu

 

Efekty arteterapii: działania twórcze pozwalają na:

  • Pozawerbalne porozumiewanie się z otoczeniem
  • Wyrażanie własnych odczuć, przeżyć i emocji
  • Zaspokajanie potrzeb: bezpieczeństwa, akceptacji, współuczestnictwa, bycia rozumianym i docenianym
  • Zrozumienie własnych potrzeb oraz ograniczeń
  • Rozwijanie własnych działań twórczych
  • Akceptację siebie i innych
  • Kreowanie przestrzeni , wielozmysłowe postrzeganie świata
  • Relaks, przyjemność i odpoczynek

 

RODZAJE AKTYWNOŚCI ARTETERAPEUTYCZNEJ

  1. PLASTYKOTERAPIA (ekspresja plastyczna) - wykorzystuje różnego rodzaju techniki plastyczne - rysunek, malarstwo, rzeźbę, grafikę, collage, wycinanki, wyklejanki etc. oraz kolory. Jedna z najczęściej wykorzystywanych i najbardziej swobodnych form terapii. Zajęcia plastyczne mają sprzyjać przeżywaniu emocji i wrażeń estetycznych oraz sensorycznych, a także służyć wielostronnemu rozwojowi osobowości dzieci, rozbudzać i rozwijać zainteresowania, zdolności plastyczne oraz wykształcać nawyk obcowania ze sztuką przez częsty z nią kontakt. Mają być terapią umożliwiającą pokonywanie lęków i kompleksów oraz rozładować napięcia emocjonalne, które blokują procesy konieczne w poznawaniu świata oraz utrudniają prawidłowe w nim funkcjonowanie.
  2. CHOREOTERAPIA - terapia tańcem, ruchem. Sprzyja wyrażaniu doświadczeń emocjonalnych związanych z kontaktem cielesnym i dotykowym. Jest to technika pomagająca głównie w rozwiązywaniu problemów wczesnego dzieciństwa, w momencie gdy do komunikowania się używane jest przede wszystkim ciało (mowa nie jest jeszcze bardzo rozwinięta). Technika wykorzystująca różne rekwizyty (np. gimnastyczne). Polecana w każdym wieku.
  3. MUZYKOTERAPIA - terapia wykorzystująca instrumenty muzyczne, nagrania i własny głos. Polega na słuchaniu jak i tworzeniu muzyki. Pomocna w nawiązywaniu kontaktów interpersonalnych oraz rozwiązywaniu problemów emocjonalnych. Pozwala wprowadzać w określony nastrój, wyzwala konkretne uczucia lub emocje, łagodzi lub likwiduje stres i pobudza rozwój umysłowy, przede wszystkim u dzieci z zaburzeniami psychicznymi, autystycznymi, nadpobudliwymi i znerwicowanymi. Muzyka może równie dobrze relaksować i uspokajać jak pobudzać do działania. Wykorzystuje się różne metody i formy muzykoterapii.
  4. BIBLIOTERAPIA - terapia wykorzystująca literaturę: książki, publikacje literackie, albumowe. Pobudza wyobraźnię, pozwala utożsamiać się z bohaterami literackimi i na tej bazie przeanalizować własne problemy. W przypadku dzieci wykorzystuje się przede wszystkim bajki (bajkoterapia). Bajki terapeutyczne ujawniają i uświadamiają dziecku emocje. Uczą zrozumienia związków przyczynowych oraz radzenia sobie w trudnych okolicznościach, wzmacniając siły wewnętrzne dziecka , dając mu klucz do wyjaśnienia ciężkich i trudnych zdań. Bajki kształtują i rozwijają osobowość dziecka. Wyróżnia się bajki terapeutyczne: relaksacyjne, psychoedukacyjne i psychoterapeutyczne.
  5. DRAMATOTERAPIA - wykorzystuje róże rodzaje dramatu.  Osoba biorąca udział w odgrywaniu ról zdobywa samowiedzę oraz rozwija wyobraźnię. Odgrywanie ról umożliwia uświadomienie sobie własnych przekonań i uczuć, pozwala wypróbować nowe sposoby zachowania. W pracy z dziećmi często wykorzystuje się zabawę w teatr (teatroterapia). To nie tylko odgrywanie wyuczonych ról, ale również stanowi próbę pokazania jakiegoś społecznie i wychowawczo ważnego problemu zgodnie z indywidualnymi przeżyciami oraz doświadczeniami uczestników. Zabawa w teatr umożliwia również dzieciom rozwijanie twórczej wyobraźni poprzez przenoszenie się do świata wyimaginowanego.
  6. FILMOTERAPIA - uznawana za audiowizualną odmianę biblioterapii. Do filmoterapii używa się odpowiednio dostosowanych do osoby filmów: animowanych, popularnonaukowych, edukacyjnych, fabularnych. Jej funkcje to m.in. wzbogacanie życia wewnętrznego, dostarczanie informacji i mobilizowanie do aktywności poznawczej, dostarczanie pozytywnych emocji, relaks i odprężenie, zaspokojenie potrzeby zabawy.
  7. LUDOTERAPIA - tzw. leczenie zabawą. Jest to idea psychologów i psychiatrów dziecięcych, którzy stwierdzili, że sposobem na dotarcie do najgłębszych pokładów dziecięcej psychiki jest posłużenie się zabawą. Dzieci mają całkowitą swobodę poruszania się po sali i wybierania przedmiotów. Zadanie nauczyciela-terapeuty polega na wnikliwej obserwacji dziecka, które samo decyduje w jakiej grze chce uczestniczyć. Spontaniczna zabawa to naturalny sposób spotkania ze światem, pozwalający wyrazić myśli i uczucia, rozwijający umiejętność życia w społeczeństwie, uczący samokontroli i dyscypliny. Zajęcia terapeutyczne mogą mieć najróżniejszą formę, od najprostszych gier i układanek, poprzez zabawy na piasku, aż po bardziej skomplikowane zajęcia wymagające większego wysiłku intelektualnego, obejmujące zabawę, twórczość artystyczną oraz naukę.

 

Arteterapia jest bezpiecznym i akceptowanym przez dzieci oraz osoby dorosłe sposobem wypowiadania tego, co trudne do opisania werbalnie, odzwierciedlaproblemy i negatywne emocje. Jest również poszukiwaniem motywacji do procesu twórczego. Szeroko pojęta sztuka, prócz przyjemności, odprężenia, radości i satysfakcji z własnych dzieł, daje też często możliwość symbolicznego wyrażania trudnych przeżyć, doświadczeń i emocji w bezpiecznych warunkachw formie mówienia "nie wprost" lecz "inaczej"…

 

ŹRÓDŁA:

  • Ciesielczyk J., "Zastosowanie arteterapii w wyrażaniu własnych uczuć i emocji"
  • Papaj A., "O kolorach, kształtach, dźwiękach i innych tworzywach arteterapii",[w] Pedagogika, Prace naukowe Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, 2010
  • Konieczna E., "Arteterapia w teorii i praktyce", wyd. Impuls, Kraków, 2003
  • Jurkiewicz A., Toczyńska - Ożóg M., "Arteterapia- różne formy pracy z dziećmi"
  • Gagracz S., "Arteterapia - próba charakterystyki zjawiska"

 

W roku szkolnym 2018/2019 w naszym przedszkolu prowadzone jest przez Panią Anię kółko - Zabawy plastyczne z elementami arteterapii. Na każdych zajęciach dzieci poznają różne techniki i metody plastyczne. Zajęcia zawsze przebiegają w radosnej, miłej atmosferze. Zajęcia umożliwiają ujście energii, uspokajają, odprężają, rozładowują napięcie emocjonalne i mięśniowe. Każda praca utworzona przez dziecko jest doceniana i podziwiana tak samo, bez obaw o negatywne oceny.

 

"Jedyna godna rzecz na świecie: twórczość,
A szczyt twórczości to tworzenie siebie"

 

Leopold Staff

 

Copyrights © 2017 Społeczne Przedszkole Integracyjne Skrzat

realizacja: icube.pl